Nie czekaj – przygotuj się już dziś, bo każda chwila ma znaczenie

Zagrożenia bojowe

Zagrożenia bojowe to sytuacje związane z działaniami zbrojnymi, takimi jak bombardowania, ostrzał artyleryjski, eksplozje ładunków wybuchowych oraz użycie broni palnej. Mogą one występować zarówno w trakcie konfliktów zbrojnych, jak i w wyniku incydentów terrorystycznych czy niestabilnej sytuacji bezpieczeństwa.

Na potrzeby opracowania przyjęto następujące definicje:

  • Bombardowanie odnosi się do ciągłego ataku na cel przy użyciu ciężkiej artylerii, pocisków lub innej broni dużego kalibru. Ten typ ataku jest ciągły, często trwający godziny lub dni i ma na celu zadanie maksymalnych obrażeń na obszarze docelowym.
  • Ostrzał to akt wystrzeliwania pocisków wybuchowych, znanych jako pociski, z artylerii, moździerzy lub czołgów w kierunku określonego obszaru docelowego. Zazwyczaj jest to bardziej sporadyczne niż bombardowanie, ale może być równie niszczycielskie. Ostrzał jest często stosowany w celu osłabienia obrony lub wywołania strachu wśród ludności.
  • Atak lotniczy to atak wojskowy przeprowadzany przez samoloty, takie jak myśliwce, bombowce lub drony, przy użyciu precyzyjnie kierowanej amunicji, takiej jak bomby lub pociski. Ataki lotnicze są zazwyczaj ukierunkowane na określone cele, takie jak instalacje wojskowe. Ataki lotnicze mogą również mieć miejsce, gdy amunicja jest zrzucana lub wystrzeliwana bez precyzyjnego namierzania, co często skutkuje rozległymi, nieuporządkowanymi uszkodzeniami.
  • Miny to urządzenia wybuchowe, które są zazwyczaj zakopane lub ukryte i wyzwalane przez ciśnienie, zdalne sterowanie lub czujniki zbliżeniowe. Miny można podzielić na:
    • miny lądowe: ładunki wybuchowe umieszczane na ziemi;
    • miny morskie: rozmieszczane na drogach wodnych w celu uszkadzania lub niszczenia statków i łodzi podwodnych.
  • Mina lądowa to urządzenie wybuchowe, zwykle ukryte pod ziemią lub na niej, zaprojektowane do detonacji pod wpływem ciśnienia, bliskości lub drutu wyzwalającego. Miny lądowe są używane głównie do unieruchamiania personelu lub pojazdów i mogą pozostać aktywne długo po konflikcie, stwarzając stałe zagrożenie dla cywilów i personelu operacyjnego. Miny lądowe dzielą się na dwie szerokie kategorie:
    • miny przeciwpiechotne: zaprojektowane w celu zranienia lub zabicia ludzi;
    • miny przeciwpojazdowe: Miny przeznaczone do niszczenia pojazdów, czołgów i innego ciężkiego sprzętu.
  • Wybuchowe pozostałości wojny (ang. Explosive Remnants of War, ERW) to szersze pojęcie obejmujące:
    • Niewybuchy (ang. Unexploded Ordnance, UXO): Niewybuchy to broń wybuchowa, która została wystrzelona, wystrzelona, zrzucona lub umieszczona, ale nie zdetonowała zgodnie z przeznaczeniem. Urządzenia te pozostają niebezpieczne i mogą eksplodować, jeśli zostaną poruszone. Niewybuchy obejmują pociski artyleryjskie, bomby, granaty i inną amunicję, która nie działała prawidłowo. Niewybuchy stanowią długoterminowe zagrożenie w byłych strefach konfliktu, narażając cywilów i zespoły operacyjne na niebezpieczeństwo.
    • Porzucona amunicja wybuchowa (ang. Abandoned Explosive Ordnance, AXO): Jest to amunicja pozostawiona lub przechowywana bez użycia, która nie została odpowiednio zabezpieczona lub zutylizowana. AXO mogą również stać się niebezpieczne, jeśli wpadną w niepowołane ręce lub z czasem ulegną zniszczeniu.
  • Pułapki to urządzenia wybuchowe lub ukryte mechanizmy zaprojektowane tak, aby mogły zostać uruchomione przez niczego niepodejrzewającą osobę. Często zamaskowane jako niegroźne przedmioty lub umieszczone w strategicznych miejscach, pułapki mają na celu okaleczenie lub zabicie, gdy zostaną aktywowane przez dotyk, ruch lub bliskość. Mogą obejmować urządzenia wybuchowe podłączone do drutów wyzwalających, płyt naciskowych lub zamaskowane jako przedmioty codziennego użytku.
  • Bomby kasetowe to bomby, które uwalniają wiele mniejszych bombek na dużym obszarze. Subamunicja, która nie uległa wybuchowi, może pozostać niebezpieczna długo po użyciu, skutecznie działając jako miny lądowe.
  • Starcia zbrojne odnoszą się do bezpośrednich, lokalnych starć między dwiema lub więcej wrogimi stronami, zazwyczaj obejmujących użycie broni palnej, materiałów wybuchowych lub innej broni. Te konfrontacje mogą obejmować spontaniczne potyczki do zaplanowanych ataków, mających na celu zneutralizowanie, kontrolę lub wyeliminowanie sił przeciwnika. Personel znajdujący się w pobliżu tych starć jest narażony na ryzyko zaangażowania się lub wpływu, nawet jeśli nie jest bezpośrednim uczestnikiem.
  • Ogień krzyżowy to sytuacja, w której jednostki są fizycznie złapane między dwiema lub więcej stronami konfliktu podczas aktywnej wymiany ognia. Chociaż te jednostki mogą znajdować się w strefie konfliktu, nie są zamierzonym celem działań wojennych. W sytuacji ognia krzyżowego główne zagrożenie wynika z bycia na linii ognia między walczącymi frakcjami, nawet jeśli osoby pod ostrzałem nie są bezpośrednio celem.

Postępowanie w przypadku bombardowania, ostrzału i ataków lotniczych

Świadomość i analiza zagrożeń to pierwszy krok w przygotowaniach na zagrożenia:

  • przeprowadzaj regularną ocenę ryzyka w celu identyfikacji potencjalnych zagrożeń i luk, wykorzystując najnowsze informacje i raporty o zagrożeniach.

Skuteczne przygotowanie wymaga odpowiednich zasobów i umiejętności:

  • upewnij się, że masz środki pieniężne lub materiałowe na wzmocnienie budynków i infrastruktury, aby wytrzymać ataki powietrzne, bombardowania i ostrzał. Pomocne mogą być materiały odporne na wybuchy;
  • przygotuj plan awaryjny i uwzględnić wsparcie psychologiczne, którego będziemy mogli musieć udzielić osobom najbliższym i w najbliższym otoczeniu;
  • opracuj plan ewakuacji, który pozwoli szybko opuścić zagrożony teren;
  • ćwicz reagowanie w sytuacjach awaryjnych;
  • zawsze miej przy sobie plecak/torbę ewakuacyjny/ą 

Zapewnienie bezpieczeństwa w otoczeniu to podstawa ograniczania ryzyka:

  • upewnij się, że nie przebywasz w pobliżu oczywistych lub prawdopodobnych celów wojskowych (np. koszary, lotniska, bazy paliw, budynki urzędowe) oraz celów strategicznych (np. elektrownie, stacje telewizyjne, radiowe, kluczowe mosty). Jeśli to możliwe, zawsze zachowuj co najmniej 2 km dystansu od takich obiektów;
  • w miarę możliwości koordynuj swoje działania z zaleceniami lokalnego ośrodka zarządzania kryzysowego;
  • konserwuj miejsce schronienia, zadbaj o higienę i wyposażenie (np. jeśli jest to budynek, pomieszczenie);
  • zapoznaj się z podstawowymi procedurami pierwszej pomocy;
  • zamontuj folię antyodpryskową na wszystkich oknach, bądź zabezpiecz je w inny sposób tak, aby pękające szkło nie wyrządziło krzywdy, nawet przy silnym uderzeniu.

Wymiana informacji i współpraca to klucz do efektywnego reagowania:

  • upewnij się, że w trakcie i po ataku masz możliwość porozumienia się z innymi (telefony, krótkofalówki, media społecznościowe, o ile działają i jest to bezpeiczne);
  • przekazuj wiadomości o sytuacji rodzinie i osobom w pobliżu, by wszyscy wiedzieli, gdzie szukać pomocy;
  • monitoruj lokalne komunikaty kryzysowe, by orientować się, kiedy będzie bezpiecznie się poruszać.

Gdy zagrożenia się rozwijają, realizuj ustalony wcześniej plan, ale jednocześnie reaguj elastycznie, dostosowując działania do zmieniających się okoliczności:

  • unikaj niepotrzebnych aktywności na świeżym powietrzu, zwłaszcza w okresach zwiększonego zagrożenia. Korzystaj z wyznaczonych bezpiecznych tras i chronionych obszarów, kiedy tylko jest to możliwe;
  • gdy tylko pojawi się pierwsza informacja/sygnał o bombardowaniu natychmiast powiadom osoby w najbliższym otoczeniu i udaj się do schronienia;
  • jeżeli jesteś w pojeździe, natychmiast wyjdź z pojazdu i znajdź najbliższą osłonę;
  • jeżeli poruszasz się pieszo, to natychmiast padnij na ziemię. Połóż się całkowicie płasko, trzymając usta lekko otwarte, aby zminimalizować ryzyko obrażeń wewnętrznych spowodowanych falami uderzeniowymi;
  • jeżeli możesz to zrobić bezpiecznie, nie narażając się na dalsze niebezpieczeństwo, turlaj się lub czołgaj się do rowu, za solidną ścianę, skałę lub budynek. Jeśli jesteśmy w pomieszczeniu, trzymaj się z dala od okien, kładź się płasko na brzuchu, zakrywaj głowę i trzymaj usta lekko otwarte;
  • jeżeli nie masz żadnej osłony, połóż się tak nisko przy ziemi, jak to możliwe. Pamiętaj, że większość odłamków z eksplozji unosi się w górę w kształcie stożka;
  • nie ruszaj się, dopóki nie będziesz pewny, że atak się zakończył. Bądź przygotowany na odczekanie dłuższego czasu (np. 20 minut), aby upewnić się, że nie nastąpią żadne dodatkowe ataki;
  • jeżeli jesteś w budynku, natychmiast połóż się na ziemi i odsuń od okien. Jeśli jest bezpiecznie, udaj się do wyznaczonego lub wybranego wcześniej miejsca schronienia.

Po ustaniu zagrożenia dokonaj oceny i wyciągnij wnioski na przyszłość:

  • po ustąpieniu zagrożenia wynikającego z bombardowania, ostrzału lub ataku lotniczego, przemyśl sytuację, w której się znalazłeś, szczególnie pod kątem przyczyn i skutków ew. zniszczeń, odniesionych ran, powstania zagrożenia, zastosowanych środków ochronnych, itd.;
  • przeanalizuj swoje zachowanie podczas zagrożenia – czy miałeś przygotowany plan, odpowiednie zapasy i umiejętności, które pomogły Ci przetrwać;
  • zidentyfikuj błędy, które mogły wpłynąć na Twoje bezpieczeństwo, np. brak znajomości tras ewakuacyjnych; 
  • oceń, jak Twoja społeczność (rodzina, sąsiedzi, lokalne grupy) zareagowała na zagrożenie np. czy mieliście plan? czy działania były skoordynowane? czy komunikacja była wystarczająco skuteczna;
  • uwzględnij swoje doświadczenia w ewaluacji przygotowania do zagrożeń np. poprzez dopracowanie planu reagowania lub przemyślenie procedur. 

Odporność na przyszłe zagrożenia wymaga zaangażowania i systematycznego działania:

  • naucz się podstaw rozpoznawania zagrożeń;
  • weź udział w szkoleniach z pierwszej pomocy lub medycyny taktycznej; 
  • poznaj techniki zarządzania stresem i radzenia sobie w sytuacjach zagrożenia; 
  • rozmawiaj, regularnie aktualizuj i ćwicz z bliskimi plany awaryjne i ewakuacyjne; 
  • rozwijaj krytyczne myślenie;
  • jeżeli to możliwe, korzystaj z pomocy psychologicznej, umawiając się na sesje lub korzystając z poradnictwa przy wsparciu istniejącej infrastruktury medycznej.